बाणगंगा, २६ भदौ । प्राकृतिक विपद्ले रसुवा जिल्लामा ठूलो क्षति पुर्याएपछि देशका विभिन्न ठाउँबाट राहत तथा सहयोग जुटिरहेका बेला अर्घाखाँचीको शितगंगा नगरपालिका–१२, डोहोटेमा रहेको डोहोटे सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले पनि आफ्नो सामाजिक दायित्व देखाएको छ । समूहले यस वर्ष तीज विशेष कार्यक्रमका लागि छुट्याएको रकम खर्च नगरी रु. ५१ हजार १११ विपद् प्रभावितका लागि राहत कोषमा जम्मा गरेको हो ।
सामुदायिक वनलाई सामान्यतया वन संरक्षण, उपभोक्ताको हित र स्थानीय विकाससँग जोडेर हेरिन्छ । तर डोहोटे सामुदायिक वन समूहले भने आफ्नो नियमित गतिविधिभन्दा बाहिर निस्केर विपद्मा परेका नागरिकका लागि रकम छुट्याउने निर्णय गरेको छ । समूहका अध्यक्ष रेशम बन्जाडेका अनुसार तीज कार्यक्रमका लागि विनियोजन गरिएको रकमलाई यसपटक उत्सवमा खर्च नगरी राहत तथा उद्धारका लागि प्रयोग गर्ने निर्णय गरिएको हो ।
यो निर्णयले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाउँछ-सामुदायिक संस्थाको बजेट केवल आफ्नै उपभोक्ता र कार्यक्रमका लागि हो कि संकटमा परेका नागरिकका लागि पनि सामाजिक जिम्मेवारी बहन गर्न सकिन्छ ? डोहोटे वन समूहको निर्णयले दोस्रो बाटोलाई रोजेको देखिन्छ । विपद्को समयमा सानो रकम भए पनि सामूहिक सहयोगले पीडित परिवारलाई मनोवैज्ञानिक र सामाजिक रूपमा साथ दिने अध्यक्ष बन्जाडेको भनाइ छ ।
अध्यक्ष बन्जाडेले विपद्को समयमा पीडितको साथमा उभिनु मानवीय दायित्व भएको बताउनुभयो । राहतमा सहयोग गर्ने कार्यसमिति, वन उपभोक्ता तथा सहयोगी मनहरूप्रति उहाँले धन्यवाद व्यक्त गर्नुभयो । समूहको निर्णयलाई हेर्दा सामुदायिक वनबाट प्राप्त स्रोतलाई सामाजिक उत्तरदायित्वसँग जोड्ने प्रयासका रूपमा पनि लिन सकिन्छ ।
तर डोहोटे सामुदायिक वनको गतिविधि राहत सहयोगमा मात्र सीमित छैन । किसानका लागि लामो समयदेखि समस्या बन्दै आएको बाँदर नियन्त्रणमा पनि समूह र सरकारी निकायबीच सहकार्य हुँदै आएको छ । गत वर्ष डिभिजन वन कार्यालयमार्फत बाँदर नियन्त्रणका लागि रु. ६० हजार उपलब्ध गराइएको थियो। चालु आर्थिक वर्षमा पनि सोही प्रयोजनका लागि रकम उपलब्ध गराउने तयारी रहेको जनाइएको छ ।
यहाँ अर्को चासोको विषय भनेको बाँदर नियन्त्रणका लागि हरेक वर्ष गरिने खर्चले समस्या वास्तवमै कति घटाएको छ भन्ने हो । राहतमा रकम हस्तान्तरण गर्नु तत्काल देखिने सहयोग भए पनि वन समूहको दीर्घकालीन जिम्मेवारी भने वन संरक्षणसँगै उपभोक्ताको जीविकोपार्जन र वन्यजन्तुबाट हुने क्षति न्यूनीकरणमा पनि जोडिन्छ । त्यसैले आगामी दिनमा बाँदर नियन्त्रणका लागि विनियोजित रकम कहाँ, कसरी र कति प्रभावकारी रूपमा प्रयोग भइरहेको छ भन्ने विषयमा पनि निगरानी र मूल्याङ्कन आवश्यक देखिन्छ ।
डोहोटे सामुदायिक वनको पछिल्लो निर्णयले भने एउटा सन्देश दिएको छ-सामुदायिक संस्था केवल आफ्नो क्षेत्रको व्यवस्थापन गर्ने निकाय मात्र होइन, संकटका बेला समाजसँगै उभिने माध्यम पनि बन्न सक्छ। तीजको उत्सवमा खर्च हुने रकमलाई विपद् पीडितको राहतमा मोड्ने निर्णय त्यसैको एउटा उदाहरण बनेको छ ।