मायादेवी वन क्षेत्रमा नयाँ ऐतिहासिक अवशेष, संरक्षणमा सरकारी ध्यान आवश्यक

कपिलवस्तु, फाल्गुण १३, २०८२

कपिलवस्तुको बाणगंगा नगरपालिका–१० स्थित मायादेवी साझेदारी वन उपभोक्ता समूहको मझौवा डाँडा क्षेत्रमा बुद्धकालीन पुरातात्विक संरचना फेला परेको छ। प्रारम्भिक उत्खननका क्रममा पुरानो इनार र प्राचीन इँटा भेटिएपछि यस क्षेत्रको ऐतिहासिक महत्व थप उजागर भएको छ।

वन उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष दिनेश प्रसाद जयशवालका अनुसार स्थानीय भद्रभलादमीहरूको आग्रहमा गरिएको उत्खननका क्रममा ढुंगामाटोले पुरिएको इनारसँगै अत्यन्त पुराना इँटा फेला परेका हुन्। “इनार र इँटाले बुद्धकालीन संरचनाको संकेत गर्छन्। यसले कपिलवस्तु क्षेत्रमा ऐतिहासिक सामग्री प्रशस्त रहेको पुष्टि गर्छ,” उनले बताए।

कपिलवस्तु प्राचीन कालमा शाक्य गणराज्यको राजधानी तथा Gautam Buddhaको बाल्यकाल बितेको स्थलका रूपमा विश्वभर परिचित छ। Lumbiniदेखि कपिलवस्तुसम्मको क्षेत्र बौद्ध सर्किटको महत्वपूर्ण भाग मानिन्छ। नयाँ खोजले कपिलवस्तुलाई ‘खुला संग्रहालय’को रूपमा स्थापित पहिचानलाई थप मजबुत बनाएको छ।

यसअघि पनि जिल्लाका विभिन्न स्थानमा पुरातात्विक उत्खनन र अध्ययन हुँदै आएका छन्। वन उपभोक्ता समूहका कोषाध्यक्ष राकेश यादवले जिल्ला वन कार्यालय र पुरातत्व विभागसँग वैज्ञानिक अध्ययन तथा व्यवस्थित उत्खननका लागि औपचारिक अनुरोध गरिएको जानकारी दिए।

स्थानीय बासिन्दाले ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षण, वैज्ञानिक परीक्षण र व्यवस्थित व्यवस्थापनको माग गरेका छन्। “यो हाम्रो गर्व र सम्पदा हो। यसको संरक्षण गरी विश्वसामु प्रस्तुत गर्नुपर्छ,” एक स्थानीयले बताए।

विशेषज्ञहरूका अनुसार करिब २५०० वर्ष पुराना मानिने यस्ता संरचनाको कार्बन डेटिङ र वैज्ञानिक परीक्षण आवश्यक हुन्छ। त्यसबाट वास्तविक उमेर र ऐतिहासिक महत्व स्पष्ट हुन सक्ने जनाइएको छ।

मायादेवी साझेदारी वन उपभोक्ता समूहले उत्खनन सुरु गर्ने र सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउने काममा सक्रिय भूमिका खेलेको छ। अध्यक्ष जयशवालले वन क्षेत्रभित्र भेटिएको पुरातात्विक सम्पदाको संरक्षणका लागि वन कार्यालय र पुरातत्व विभागबीच समन्वय अपरिहार्य रहेको बताए।

नयाँ पुरातात्विक अवशेष फेला परेसँगै कपिलवस्तुमा थप अनुसन्धान र संरक्षणको आवश्यकता औंल्याइएको छ। विज्ञहरूले यस्ता सम्पदा राष्ट्रिय सम्पत्ति भएकाले राज्यले तत्काल संरक्षण र अध्ययनको व्यवस्था गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।