कपिलवस्तु । नेपाल पत्रकार महासंघ कपिलवस्तु शाखाको १२औँ साधारणसभा केवल वार्षिक गतिविधिको समीक्षा र औपचारिक शुभकामना आदानप्रदानमा सीमित रहेन । साधारणसभाले बदलिँदो सञ्चार प्रविधि, पत्रकारितामाथि थपिँदै गएको चुनौती, सञ्चारमाध्यमको आर्थिक संकट, पत्रकारको पेशागत सुरक्षा तथा प्रेस स्वतन्त्रताको अवस्थाबारे गम्भीर बहस गर्दै शाखाको आगामी कार्यदिशासमेत तय गरेको छ ।
साधारणसभाको अवसरमा शाखाले निर्माण गरेको नयाँ आधिकारिक वेबसाइटको औपचारिक शुभारम्भ गरिएको छ । वेबसाइट सञ्चालनमा ल्याउँदै शाखाले आफूलाई थप प्रविधिमैत्री, सूचनामैत्री र पारदर्शी संस्थाका रूपमा विकास गर्ने अभियान सुरु गरेको जनाएको छ । सूचना प्रविधिको तीव्र विकाससँगै पत्रकारिता क्षेत्रको स्वरूप नै परिवर्तन भइरहेको अवस्थामा शाखाले डिजिटल माध्यमलाई संस्थागत गर्ने प्रयासलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ ।
कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै नेपाल पत्रकार महासंघका केन्द्रीय महासचिव रामप्रसाद दाहालले डिजिटल युगमा पत्रकारहरूले आफ्नो ज्ञान, सीप र क्षमता निरन्तर अद्यावधिक गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए । प्रविधिको प्रयोग बढेसँगै पत्रकारितामा नयाँ अवसरसँगै चुनौतीसमेत थपिएको उल्लेख गर्दै उनले सत्य, तथ्य र जिम्मेवार समाचार सम्प्रेषणलाई प्राथमिकतामा राख्न सञ्चारकर्मीलाई आग्रह गरे ।
दाहालले कपिलवस्तु शाखाले वेबसाइट निर्माणसहित प्रविधिमैत्री पत्रकारितातर्फ अघि बढाएको कदमको प्रशंसा गर्दै जिल्लामा शाखाले सञ्चालन गरेका गतिविधि देशमै नमुनायोग्य रहेको बताए । आगामी दिनमा पत्रकारको पेशागत सुरक्षा तथा सञ्चारमाध्यमको संरक्षणका लागि महासंघ निरन्तर लागिरहने उनको भनाइ थियो ।
सञ्चार क्षेत्र संकटमा, राज्यको भूमिकामाथि प्रश्न
साधारणसभामा उठेको महत्वपूर्ण विषयमध्ये सञ्चार क्षेत्रले भोगिरहेको आर्थिक तथा भौतिक संकट पनि रह्यो । सञ्चारमाध्यमहरू आर्थिक रूपमा कमजोर बन्दै गएको र श्रमजीवी पत्रकारको पेशागत सुरक्षासमेत चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको अवस्थामा राज्यबाट सञ्चार क्षेत्रको संरक्षणका लागि पर्याप्त पहल हुन नसकेको विषयमा कार्यक्रममा चिन्ता व्यक्त गरियो ।
पत्रकारिता लोकतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार भए पनि सञ्चारमाध्यमको आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदै जाँदा त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पत्रकारको पेशागत स्वतन्त्रता र समाचारको गुणस्तरमा पर्न सक्ने जोखिमतर्फ पनि कार्यक्रमले संकेत गरेको छ । यही पृष्ठभूमिमा साधारणसभाले पत्रकारको पेशागत सुरक्षा, श्रमजीवी पत्रकारका अधिकार र सञ्चारमाध्यमको संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राखेको छ ।
नेपाल पत्रकार महासंघका केन्द्रीय कोषाध्यक्ष रामकृष्ण अधिकारी, केन्द्रीय सदस्य तथा लुम्बिनी प्रदेश इन्चार्ज रामराज पोख्रेल र लुम्बिनी प्रदेश अध्यक्ष शुक्रऋषि चौलागाईंले पनि सञ्चार क्षेत्रले सामना गरिरहेको वर्तमान संकटप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरे ।
स्थानीय तहको निगरानीदेखि विकासको दस्तावेजीकरणसम्म
जिल्ला समन्वय समिति कपिलवस्तुका प्रमुख बाबुराम आचार्यले स्थानीय विकास निर्माण, सामाजिक रूपान्तरण र सुशासनका गतिविधि नागरिकसमक्ष पुर्याउन सञ्चार क्षेत्रले खेलेको भूमिकालाई महत्वपूर्ण बताए ।
स्थानीय तहका गतिविधि, विकास निर्माण र सामाजिक विकृतिविरुद्ध कपिलवस्तुका पत्रकारहरूले खेल्दै आएको भूमिका प्रशंसायोग्य रहेको उल्लेख गर्दै आचार्यले महासंघ शाखाले सञ्चालन गरेका रचनात्मक गतिविधि अनुकरणीय भएको बताए । उनले सत्य, तथ्य र निष्पक्ष पत्रकारिताको यात्रालाई निरन्तरता दिन आग्रह गर्दै सुशासन र पारदर्शिता प्रवर्द्धनका लागि जिल्ला समन्वय समिति सञ्चार क्षेत्रसँग सहकार्य गर्न प्रतिबद्ध रहेको बताए ।
यसले स्थानीय सञ्चारमाध्यमको भूमिका केवल सूचना प्रवाहमा मात्र नभई स्थानीय सरकारका गतिविधिको निगरानी, विकासका कामको दस्तावेजीकरण र नागरिकका सवाल उठान गर्ने माध्यमका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको देखाउँछ ।
प्रविधिले सूचना छिटो बनायो, तर भ्रमको जोखिम पनि बढायो
कपिलवस्तु नगरपालिका प्रमुख सुदीप पौडेल, बाणगंगा नगरपालिका प्रमुख चक्रपाणी अर्याल, कृष्णनगर नगरपालिका प्रमुख रजतप्रताप शाह तथा विजय नगर गाउँपालिका अध्यक्ष गोपालबहादुर थापाले पनि प्रविधिको तीव्र विकाससँगै सूचना प्रवाह सहज र तीव्र बनेको तर गलत सूचना फैलिने जोखिमसमेत बढेको बताए ।
उनीहरूले प्रविधिको सदुपयोग गर्दै समाचार सम्प्रेषणअघि तथ्य परीक्षण गर्नुपर्नेमा जोड दिए । वस्तुनिष्ठ र तथ्यपरक पत्रकारितालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनीहरूको भनाइ थियो ।
स्थानीय तहका विकास निर्माण, सुशासन र रचनात्मक गतिविधिलाई नागरिकसमक्ष पुर्याउन स्थानीय सञ्चारमाध्यमले खेलेको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनीहरूले सञ्चारमाध्यमको संरक्षण, संवर्द्धन र दिगोपनका लागि महासंघले गरेको पहल सकारात्मक रहेको बताए । स्थानीय तह र सञ्चार क्षेत्रबीच पारदर्शी तथा उत्तरदायी सहकार्यलाई आगामी दिनमा समेत निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ ।
सुरक्षा र प्रशासनको सूचना प्रवाहमा पनि पत्रकारिताको भूमिका
कपिलवस्तुका प्रमुख जिल्ला अधिकारी जनार्दन गौतमले शान्ति, सुरक्षा, सुशासन र नागरिक अधिकारका विषयमा पत्रकारिता क्षेत्रले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको बताए ।
प्रशासन तथा सुरक्षा निकायका कामकारबाहीबारे नागरिकलाई सही सूचना उपलब्ध गराउन सञ्चारमाध्यमको भूमिका महत्वपूर्ण हुने उल्लेख गर्दै उनले समाचार सम्प्रेषण गर्दा तथ्यको पुष्टि र स्रोतको विश्वसनीयतालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताए। अपुष्ट तथा गलत सूचनाले समाजमा भ्रम सिर्जना गर्न सक्ने भएकाले जिम्मेवार पत्रकारिता आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो ।
यो धारणा पछिल्लो समय पत्रकारितामा देखिएको अर्को चुनौतीसँग जोडिन्छ-सूचना छिटो दिने प्रतिस्पर्धा र सही सूचना दिने जिम्मेवारीबीचको सन्तुलन । डिजिटल माध्यममा समाचार प्रकाशनको गति बढे पनि त्यसको विश्वसनीयता कायम राख्नु पत्रकारिताको मूल चुनौती बन्दै गएको छ।
पत्रकारिता योगदानको सम्मान
साधारणसभाको अवसरमा पत्रकारिता क्षेत्रमा योगदान पुर्याएका पत्रकारलाई सम्मान तथा पुरस्कार प्रदान गरिएको छ। उत्कृष्ट पत्रकारिता पुरस्कारबाट पत्रकार जानु पाण्डे र गीता पौडेल सम्मानित भएका छन् ।
त्यस्तै पत्रकारिता विषयमा स्नातकोत्तर तह उत्तीर्ण गरेको योगदानस्वरूप रेडियोकर्मी भुपाल थापा र तुलसीराम यादवलाई विशेष शैक्षिक सम्मान तथा नगदसहित सम्मान गरिएको छ ।
पुरस्कार तथा सम्मानले पत्रकारितामा निरन्तर योगदान पुर्याउने पत्रकारलाई प्रोत्साहन गर्ने मात्र नभई पेशागत क्षमता विकास र शैक्षिक योग्यतालाई समेत प्राथमिकता दिनुपर्ने सन्देश दिएको छ ।
१३ बुँदे घोषणापत्र : आगामी यात्राको आधार
साधारणसभाले नेपाली पत्रकारिता, प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, पत्रकारको पेशागत सुरक्षा, श्रमजीवी पत्रकारका अधिकार तथा कपिलवस्तुका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक एवं पर्यटकीय सम्पदाको संरक्षण र विकासका विषयमा छलफल गर्दै १३ बुँदे घोषणापत्र जारी गरेको छ ।
घोषणापत्रले शाखाको आगामी कार्यदिशालाई केवल संगठनात्मक गतिविधिमा सीमित नगरी पत्रकारको अधिकार, पेशागत मर्यादा, प्रेस स्वतन्त्रता र जिल्लाका महत्वपूर्ण विषयको संरक्षणसँग जोडेको छ ।
विशेषगरी कपिलवस्तु ऐतिहासिक तथा पुरातात्विक दृष्टिले महत्वपूर्ण जिल्ला भएकाले यहाँका सम्पदा, धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थल र पर्यटनको सम्भावनालाई पत्रकारितामार्फत राष्ट्रिय बहसमा लैजानुपर्ने आवश्यकता पनि घोषणापत्रको सन्दर्भमा महत्वपूर्ण देखिन्छ ।
साधारणसभामा नेपाल पत्रकार महासंघ लुम्बिनी प्रदेशका निवर्तमान अध्यक्ष बसन्त गिरी, कपिलवस्तुका प्रहरी उपरीक्षक मनोहर भट्ट, सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक गोपाल अधिकारी, संस्थापक अध्यक्ष नारायणप्रसाद पौडेल, पूर्वअध्यक्ष भेषराज पाण्डे, मनोज पौडेल, निवर्तमान अध्यक्ष किरणमान बज्राचार्य, शाखा सल्लाहकार पार्वती पाण्डेलगायत विभिन्न क्षेत्रका प्रतिनिधिले शुभकामना व्यक्त गरेका थिए ।
कार्यक्रम शाखा अध्यक्ष डिलाराम भुसालको अध्यक्षता, उपाध्यक्ष खगप्रसाद चापागाईंको स्वागत तथा सचिव सनिउल्ला धोबीको सञ्चालनमा सम्पन्न भएको थियो ।
कपिलवस्तु शाखाको १२औँ साधारणसभाले देखाएको मुख्य सन्देश स्पष्ट छ—पत्रकारिता अब परम्परागत माध्यममा मात्र सीमित छैन । प्रविधिको तीव्र विस्तारसँगै पत्रकारको क्षमता विकास, तथ्य परीक्षण, पेशागत सुरक्षा र सञ्चारमाध्यमको आर्थिक दिगोपनलाई समान रूपमा सम्बोधन नगरेसम्म पत्रकारिताको विश्वसनीयता जोगाउन कठिन हुनेछ । नयाँ वेबसाइट र १३ बुँदे घोषणापत्रमार्फत शाखाले सुरु गरेको डिजिटल तथा संस्थागत यात्राको वास्तविक परीक्षा भने आगामी कार्यान्वयनमा हुनेछ ।